انتخاب درست مقطع کابل برق یکی از الزامات فنی هر پروژه تاسیساتی است. اگر مقطع کمتر از نیاز واقعی انتخاب شود، کابل گرم میشود، عایق آسیب میبیند و در بدترین حالت آتشسوزی در داکت رخ میدهد. اگر مقطع بیش از حد بزرگ انتخاب شود، هزینه مواد و نصب بیدلیل بالا میرود. در این صفحه، جدول کابل مسی و آلومینیومی را بر اساس استانداردهای IEC 60364 و مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان گردآوری کردهایم؛ همراه با راهنمای انتخاب بر اساس جریان، دمای محیط و نوع نصب.
| مقطع مسی (mm²) | مقطع آلومینیومی معادل (mm²) | جریان مجاز — کابل مسی (A) | جریان مجاز — کابل آلومینیومی (A) | یادداشت | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| در هوا | در زمین | در لوله (داکت) | در هوا | در زمین | در لوله (داکت) | — | ||
| 1.5 | 2.5 | 18 A | 22 A | 14.5 A | — | — | — | آلومینیوم زیر ۱۰mm² توصیه نمیشود |
| 2.5 | 4 | 26 A | 30 A | 21 A | — | — | — | آلومینیوم زیر ۱۰mm² توصیه نمیشود |
| 4 | 6 | 36 A | 40 A | 28 A | — | — | — | آلومینیوم زیر ۱۰mm² توصیه نمیشود |
| 6 | 10 | 46 A | 51 A | 36 A | 36 A | 40 A | 28 A | حداقل عملی آلومینیوم |
| 10 | 16 | 63 A | 70 A | 50 A | 50 A | 56 A | 40 A | کابلکشی انشعاب ورودی واحد |
| 16 | 25 | 80 A | 89 A | 64 A | 64 A | 72 A | 51 A | تابلوی طبقه / ریشه پارکینگ |
| 25 | 35 | 101 A | 110 A | 82 A | 81 A | 88 A | 65 A | ستون اصلی ساختمانهای کوچک |
| 35 | 50 | 121 A | 133 A | 98 A | 97 A | 107 A | 79 A | ورودی ساختمان ۳-۴ واحده |
| 50 | 70 | 148 A | 157 A | 118 A | 118 A | 126 A | 94 A | ورودی ساختمان ۵-۸ واحده |
| 70 | 95 | 183 A | 194 A | 146 A | 146 A | 156 A | 117 A | ورودی ساختمانهای متوسط |
| 95 | 120 | 216 A | 227 A | 172 A | 173 A | 182 A | 138 A | تغذیه صنعتی / ساختمان بلند |
| 120 | 150 | 245 A | 257 A | 195 A | 196 A | 206 A | 157 A | فیدر اصلی صنعتی |
تفاوت اصلی کابل مسی و آلومینیومی در تاسیسات ساختمانی
رسانایی الکتریکی مس حدود $1.7\ \mu\Omega\cdot\text{cm}$ و رسانایی آلومینیوم حدود $2.8\ \mu\Omega\cdot\text{cm}$ است؛ یعنی برای انتقال همان جریان با همان افت ولتاژ، مقطع آلومینیومی باید حدود ۶۰٪ بزرگتر از مقطع مسی معادل باشد. اما آلومینیوم سبکتر است و در مسافتهای طولانی مثل خطوط هوایی و فیدرهای اصلی، صرفه اقتصادی دارد.
نکته کلیدی در کابلکشی آلومینیومی، استفاده از ترمینالهای بیمتال (Bimetallic Lugs) برای اتصال به کلیدها و تجهیزات مسی است؛ اتصال مستقیم آلومینیوم به مس بدون این واسطه، به دلیل خوردگی گالوانیک و اکسیداسیون، منجر به گرمای موضعی خطرناک میشود.
جدول تبدیل سریع: معادلسازی مقطع مسی به آلومینیومی
| مقطع مسی (mm²) | مقطع آلومینیومی معادل (mm²) | نسبت تبدیل | کاهش وزن تقریبی |
|---|---|---|---|
| 6 | 10 | ×۱.۷ | ≈ ۴۸٪ |
| 10 | 16 | ×۱.۶ | ≈ ۴۵٪ |
| 16 | 25 | ×۱.۶ | ≈ ۴۳٪ |
| 25 | 35 | ×۱.۴ | ≈ ۴۰٪ |
| 35 | 50 | ×۱.۴ | ≈ ۳۸٪ |
| 50 | 70 | ×۱.۴ | ≈ ۳۷٪ |
| 70 | 95 | ×۱.۳۵ | ≈ ۳۵٪ |
| 95 | 120 | ×۱.۲۶ | ≈ ۳۳٪ |
| 120 | 150 | ×۱.۲۵ | ≈ ۳۲٪ |
کِی کابل آلومینیومی انتخاب کنیم و کِی مسی؟
🔴 کابل مسی — مناسب برای:
- کابلکشی داخل واحد مسکونی و اداری
- مدارهای روشنایی، پریز و سیستمهای ضعیفجریان
- مقاطع زیر ۱۰mm² (استاندارد مبحث ۱۳)
- محیطهای مرطوب یا با خطر خوردگی بالا
- هر جا فضا محدود باشد و مقطع کوچک اهمیت داشته باشد
⚫ کابل آلومینیومی — مناسب برای:
- فیدرهای اصلی ورودی ساختمان (۵۰mm² به بالا)
- خطوط زمینی بین ساختمانها (NYY-O آلومینیوم)
- پستهای برق و تابلوهای فشار متوسط
- پروژههای صنعتی با مسافتهای بلند
- جایی که هزینه مواد عامل تعیینکننده است
کابل مسی افشان با تاییدیه استاندارد ISIRI 3569
تمام کابلهای توزیع شده در گراد الکتریک دارای آزموننامه مقاومت اهمی، خلوص مس ۹۹.۹٪ و تست خودخاموششوندگی هستند.
سوالات متداول درباره انتخاب کابل مسی و آلومینیومی
آیا میتوان کابل آلومینیومی را با کابل مسی موجود در ساختمان اتصال داد؟
اتصال مستقیم آلومینیوم به مس بدون واسطه مجاز نیست. باید از ترمینالهای بیمتال (Bimetallic) استفاده شود. بدون این واسطه، اکسیداسیون آلومینیوم در سطح تماس مقاومت اتصال را بالا میبرد و نقطه داغ ایجاد میکند.
چرا مبحث ۱۳ استفاده از هادی آلومینیومی در مقاطع کمتر از ۱۰mm² را ممنوع کرده است؟
آلومینیوم در مقاطع کوچک شکنندهتر، سختتر اتصالپذیر و بیشتر مستعد شل شدن پیچهای ترمینال است؛ شل شدن ترمینال در مدارهای پرمصرف مثل پریزهای کولر یا اجاق برقی، خطر جدی آتشسوزی دارد. طبق بند ۱۳-۲-۱ مبحث ۱۳ ویرایش ۱۴۰۲، حداقل مقطع هادی آلومینیومی در تاسیسات داخلی $10\ \text{mm}^2$ است.
برای ورودی ساختمان ۸ واحده (هر واحد ۳۲ آمپر)، چه مقطع کابلی مناسب است؟
جریان کل: $8 \times 32 = 256\ \text{A}$ — اما ضریب همزمانی معمولاً ۰.۶ تا ۰.۷ در نظر گرفته میشود؛ پس جریان طراحی: $256 \times 0.65 \approx 166\ \text{A}$. بر اساس جدول بالا، کابل مسی ۷۰mm² (در هوا: ۱۸۳ آمپر) یا کابل آلومینیومی ۹۵mm² پاسخگوی این نیاز هستند. برای کابلکشی زیرزمینی (در زمین) مقطع پایینتر کافی است.
