علت داغ شدن سیم برق چیست؟ (بررسی عوامل، خطرات و راهکارهای ایمنی)
📅 ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶
💬 بدون دیدگاه
🏷️ ایمنی کابل و سیمکشی
پاسخ کوتاه و فوری: داغ شدن سیم برق عموماً ناشی از جریانکشی بیش از ظرفیت هادی (اضافهبار)، شل بودن اتصالات ترمینال و پریز، انتخاب سطح مقطع نامناسب یا عایقبندی فرسوده است. عبور جریان از یک مقاومت الکتریکی نامتعارف، حرارت ژول ایجاد میکند. چنانچه بدنه سیم نرم شده، بوی سوختگی پلاستیک احساس میکنید یا کلیدهای حفاظتی مرتب قطع میشوند، فوراً بار مصرفی را قطع کرده و از دستکاری شخصی مدار بپرهیزید.
شکل ۱: بالا رفتن غیرعادی دمای هادی و احتمال تخریب حرارتی روکش سیم در اثر عبور آمپراژ مازادبروز حرارت اندک در تجهیزات الکتریکی در حین کارکرد امری دور از انتظار نیست؛ اما مرز مشخصی میان «گرمای طبیعی ناشی از کارکرد هادی» و «داغ شدن خطرناک» وجود دارد. در سیستمهای سیمکشی استاندارد، افزایش حرارت مهارنشده به معنای نزدیک شدن عایق پلیمری به نقطه فروپاشی و آغاز حریقهای خاموش ساختمانی است.
دلایل اصلی و فنی داغ شدن سیم برق در ساختمان و صنعت
۱. اضافه بار الکتریکی (Overload)
شایعترین دلیل حرارت بیش از حد در شبکههای خانگی، اتصال همزمان چند مصرفکننده پرتوان (نظیر بخاری برقی، اتو، مایکروویو و ماشین لباسشویی) به یک پریز یا یک خط مشترک است. استفاده از چندراهیها ظرفیت جریانی خط را بالا نمیبرد، بلکه شدت جریان عبوری از خط اصلی را فراتر از حد تابآوری فیزیکی هادی میبرد.
۲. انتخاب نادرست سایز و سطح مقطع هادی
انتخاب هادی باید دقیقاً منطبق بر جریان مصرفی، ضریب همزمانی و طول مسیر سیمکشی انجام گیرد. هادیهایی با سطح مقطع کمتر از حد مجاز دارای مقاومت اهمی بیشتری بوده و بر اساس قانون ژول حرارت بسیار بالایی ساطع میکنند. جهت ایمنسازی انشعابات پریزها، بهرهگیری از هادیهای استاندارد در رده سیم برق ساختمانی دارای خلوص مس بالا ضرورت دارد.
۳. سست بودن اتصالات و سرسیمها (Loose Connections)
اگر پیچ ترمینال کلید، پریز یا جعبه تقسیم کاملاً محکم نشده باشد، سطح تماس مؤثر هادی کاهش مییابد. این پدیده باعث ایجاد مقاومت تماسی بالا و تشکیل «نقاط داغ» (Hotspots) میگردد که حتی در جریانهای پایین نیز دمای سرسیم را به نقطه ذوب میرساند.
شکل ۲: افت سطح تماس الکتریکی در اتصالات ترمینالی و بالا رفتن مقاومت تماسی موضعی۴. عدم رعایت شرایط دمای محیط و تجمع کابلها (Grouping)
بر اساس استاندارد IEC 60364-5-52، زمانی که چندین کابل در یک لوله، داکت یا ترانکینگ به صورت متراکم در کنار یکدیگر قرار میگیرند، تبادل حرارتی آنها با هوای پیرامون مختل میشود. اعمال نشدن ضرایب کاهش جریان (Derating Factors) باعث افزایش حرارت تجمعی و داغ شدن شدید مدار خواهد شد.
۵. کابلهای غیر استاندارد و آلیاژهای تقلبی (CCA)
استفاده از هادیهای آلومینیومی با روکش نازک مس (CCA) به جای مس خالص آنیلشده الکترولیتی، یکی از فاجعهبارترین دلایل ایجاد حریق است. هادیهای CCA هدایت الکتریکی بسیار ضعیفتری داشته و در آمپراژهای معمول به سرعت داغ میشوند. در پروژههای توکار، استفاده از کابل مسی غیر افشان استاندارد مانع از بروز نوسانات حرارتی ناشی از ضعف متریال میگردد.
📌 حدود استاندارد دمای هادی مطابق با استانداردهای بینالمللی:
- حداکثر دمای مجاز بهرهبرداری پیوسته برای هادیهای دارای عایق پیویسی (PVC) برابر با ۷۰ درجه سانتیگراد بر روی مغزی هادی است.
- حداکثر دمای هادی با عایق XLPE برابر با ۹۰ درجه سانتیگراد تعیین شده است.
- توجه مهندسی: این دماها مربوط به مرکز مس است و دمای روکش بیرونی قابل لمس باید به مراتب خنکتر باشد. هرگونه داغی که با دست غیرقابل لمس باشد نشاندهنده نقص بحرانی در سیستم است.
علائم خطر: چه زمانی داغ شدن سیم برق وضعیت اضطراری است؟
- تغییر رنگ عایق یا دودزدگی: زرد شدن یا سیاهشدگی روکش پلاستیکی سیم در محل ورودی به پریز و فیوز.
- بوی پلاستیک سوخته یا ماهی: انتشار بوی نامطبوع سوختگی فنولیک یا پیویسی از داکتها و تابلو برق.
- نرمی غیرعادی روکش کابل: خمیری شدن بافت عایق هنگام دست زدن ملایم با ابزار عایق.
- صداهای غیرعادی: شنیده شدن صدای ویزویز، جرقه یا تقتق از پشت قاب کلیدها و اتصالات پریز.
- قطع مداوم کلید مینیاتوری (MCB) یا RCD: عملکرد مکرر تجهیزات حفاظتی به دلیل جریان بالا یا نشتی عایقی.
شکل ۳: فرسایش لایه دیالکتریک و خشکشدگی عایق کابل در اثر تنشهای حرارتی مداومجدول عیبیابی: نشانهها، علل و اقدامات اصلاحی فوری
اقدام فوری در زمان مواجهه با سیم داغ
سریعاً تجهیزاتی مثل هیتر، اتو یا کولر گازی را از طریق کلید خود دستگاه خاموش کنید تا جریان خط قطع شود.
فیوز مینیاتوری مربوط به آن مدار را پایین بزنید تا خط از هرگونه پتانسیل الکتریکی خالی شود.
سیم و دوشاخه داغ را فوراً نکشید؛ اجازه دهید هادی خنک شود تا از پارگی مغزی یا تماس شوکآور پرهیز شود.
بررسی مدار، اطمینان از سلامت عایقی، هادی حفاظتی و تست مقاومت زمین با استفاده از سیم افشان ارت جهت تخلیه مطمئن جریانهای نشتی الزامی است.
شکل ۴: سیمکشی منظم و استفاده از هادیهای استاندارد جهت اطمینان از تهویه مناسب و دفع حرارتپرسشهای متداول (FAQ) درباره علت داغ شدن سیم برق
گرمای جزئی در آداپتورها و کابلها هنگام شارژ سریع (Fast Charge) ناشی از تبدیل سطح ولتاژ و طبیعی است؛ اما اگر روکش سیم غیرقابل لمس شده، بوی سوختگی بدهد یا پینهای دوشاخه سوزان باشند، نشانه اتصال معیوب یا شارژر تقلبی است و باید از مدار خارج شود.
وقتی کابل را بدون باز کردن کامل از روی قرقره زیر بار میبرید، تشکیل یک سیمپیچ داده و اثر سلفی و گرمای انباشته مانع خنک شدن لایههای زیرین میشود. طبق توصیه ایمنی، همواره قبل از استفاده از تجهیزات پرمصرف تمام طول کابل را از روی قرقره باز کنید.
لزوماً خیر. فیوزهای مینیاتوری حرارتی-مغناطیسی در برابر اضافهبارهای جدی عمل میکنند. اگر سایز فیوز بزرگتر از ظرفیت سیم انتخاب شده باشد، سیم ذوب خواهد شد بدون اینکه فیوز فرمان قطع صادر کند. به همین دلیل هماهنگی دقیق بین سایز سیم و آمپراژ کلید حفاظتی الزامی است.
خرید انواع سیم و کابل استاندارد ساختمانی و صنعتی از گراد الکتریک
تأمین تخصصی انواع سیمهای افشان، کابلهای مفتولی و زمینی تماممس با تأییدیههای استاندارد ملی و بالاترین تابآوری حرارتی جهت تضمین ایمنی پروژههای ساختمانی.
مشاهده و خرید سیم و کابل استاندارد
